Beschrijving
Dryopteris atrata
Kijk hier voor alle Dryopteris
Beschrijving
Dryopteris atrata, in Nederland ook bekend als Dryopteris cycadina en in het Nederlands zwartstelige niervaren genoemd, is een halfgroenblijvende schaduwvaren uit Oost-Azië. Bovendien onderscheidt deze varen zich door de opvallend zwart behaarde bladstelen, die een sterk contrast vormen met het donkergroene leerachtige blad. Daardoor staat Dryopteris atrata bij liefhebbers bekend onder de Engelse naam “shaggy shield fern”.
De varen vormt een vaasvormige pol van 60 tot 90 cm hoog en even breed. Bovendien lijken de jonge krullen in het voorjaar op zwarte rupsen die zich geleidelijk ontvouwen, een aanblik die in geen andere varen zo opvallend is. Daarom is Dryopteris atrata, ook bekend als Dryopteris cycadina, zowel in het voorjaar als het hele groeiseizoen een echte blikvanger. Daarnaast blijft het blad in milde winters grotendeels groen, hoewel het in strenge winters omvalt en in maart vervangen wordt door nieuwe krullen.
Eigenschappen
- Planttype: halfgroenblijvende varen
- Nederlandse naam: zwartstelige niervaren
- Botanische synoniem: Dryopteris cycadina
- Hoogte: 60–90 cm
- Breedte: 60–90 cm
- Bladkleur: donkergroen, leerachtig
- Steelkleur: opvallend zwart behaard
- Standplaats: halfschaduw tot diepe schaduw
- Bodem: humusrijk, vochthoudend, doorlatend
- Winterhardheid: goed winterhard (USDA-zone 5)
- Wintergroen: ja, halfgroenblijvend
- Konijnen- en reeënbestendig: ja
- Verticillium-resistent: ja
- Droogtebestendig zodra gevestigd: ja
- Aantal per m²: 3–4 planten
- Potmaat: P9
Groeiwijze & gedrag
Dryopteris atrata vormt een vaasvormige pol vanuit een kort kruipende wortelstok. Vervolgens verschijnen in maart en april de zwart behaarde krullen, die zich geleidelijk ontvouwen tot lange leerachtige bladeren. Bovendien wijzen de onderste bladdelen kenmerkend naar beneden en naar voren, een groeiwijze die deze varen makkelijk herkenbaar maakt. Daardoor heeft Dryopteris atrata een rustige, gestructureerde uitstraling die ook in mengborders zijn vorm behoudt.
De varen groeit langzaam tot matig en bereikt zijn definitieve grootte na drie tot vijf jaar. Echter is dit een varen die jaar na jaar mooier wordt zonder ingreep. Daarom is verplaatsen of delen meestal niet nodig. Bovendien zaait Dryopteris atrata, ook bekend als Dryopteris cycadina, zich nauwelijks uit via sporen, dus hij blijft binnen redelijke proporties.
Standplaats en bodem
Dryopteris atrata groeit het best op een halfschaduwrijke tot schaduwrijke standplaats met humusrijke, vochthoudende grond.
- Houdt van humusrijke, vochthoudende bodem
- Verdraagt droogte zodra de plant goed gevestigd is
- Niet geschikt voor structureel natte klei zonder drainage
- Beschutting tegen koude oostenwind verhoogt de wintervastheid
Daarom plant je deze varen bij voorkeur in een bostuin, schaduwborder of langs een noordmuur. Bovendien is dit een uitstekende varen voor de moeilijkere schaduwhoeken waar weinig anders wil groeien. Vervolgens aanplanten kan van maart tot oktober. Daarnaast is een laagje compost of bladmulch in het voorjaar voldoende voeding voor het hele seizoen.
Ontwerpwaarde
Dryopteris atrata brengt donker leerachtig blad op kniehoogte het hele seizoen, met een opvallend kleurcontrast tussen het groene blad en de zwarte stelen. Bovendien is dit een van de weinige varens die ook in de winter sierwaardig blijft. Daardoor is de zwartstelige niervaren waardevol in bostuinen, schaduwborders en Japans geïnspireerde tuinen.
Het donkergroene blad verbindt uitstekend met blauwgroen, zilvergrijs en bronze. Daarom werkt Dryopteris atrata goed in combinatie met Hosta, Brunnera en Heuchera. Daarentegen werkt deze varen ook in strakke combinaties met Japans bergras of mossen. Bovendien biedt een borderpakket voor de schaduw een sterke basis voor een complete beplanting.
Wat ons opvalt in de kwekerij
Wij kweken Dryopteris atrata al jaren. Bovendien valt ons elk voorjaar op hoe theatraal de ontvouwing van de zwarte krullen is, vooral wanneer je ze van dichtbij ziet. Daardoor is dit een varen die we vaak aanbevelen aan klanten die “iets bijzonders” voor de schaduw zoeken. Daarnaast staat hij stevig op zijn eigen plek zonder uit te zaaien of te woekeren.
Eerlijk: deze varen is geen plant voor wie volledige wintervorm verwacht. Bovendien valt het blad in strenge winters om en moet je het in maart wegknippen voordat de nieuwe krullen komen. Daarom raden wij de aanduiding “halfgroenblijvend” eerlijk te interpreteren. Echter wordt deze beperking ruim goedgemaakt door de unieke verschijning in het voorjaar en de droogtebestendigheid in de zomer.
Ecologische waarde
Varens dragen op een andere manier bij aan de ecologie dan bloeiende planten, omdat zij geen nectar of stuifmeel leveren. Bovendien bieden de dichte vaasvormige pollen schuilgelegenheid aan kleine zoogdieren, salamanders, kikkers en insecten. Daarom vormt Dryopteris atrata, ook bekend als Dryopteris cycadina, een waardevolle bouwsteen in een ecologisch verantwoorde schaduwtuin.
Daarnaast laten konijnen en reeën de plant met rust. Lees meer over varens en schaduwtuinen in onze blog Natuurlijke beplanting en structuur in de tuin. Bovendien biedt de Vlinderstichting uitgebreide informatie over insectvriendelijke tuininrichting. Daarnaast documenteert de Royal Horticultural Society deze soort uitgebreid. Voor inhoudelijke achtergrond verwijzen wij naar Wageningen University & Research.
Past goed bij
- Hosta ‘Halcyon’
- Brunnera macrophylla ‘Jack Frost’
- Hakonechloa macra
- Tiarella ‘Iron Butterflies’
- Heuchera ‘Palace Purple’
- Anemone hupehensis ‘September Charm’
- Helleborus orientalis
Vergelijkbare soorten
Deze varens hebben een vergelijkbare groeiwijze en passen in dezelfde halfschaduwrijke beplantingsstijl.
- Dryopteris erythrosora
- Dryopteris filix-mas
- Dryopteris affinis
- Dryopteris wallichiana
- Polystichum setiferum
- Polystichum munitum
- Athyrium niponicum ‘Pictum’
Beheer & onderhoud
Laat het oude blad in de winter staan voor extra bescherming van de wortelhals. Vervolgens knip je in maart, vlak voor de nieuwe krullen verschijnen, alle oude bladeren weg tot vlak boven de grond. Bovendien blijft de plant zonder verdere ingreep jaren betrouwbaar groeien. Daarom is dit een onderhoudsarme varen voor wie schaduwbeplantingen aanlegt.
Daarnaast is delen meestal niet nodig, want Dryopteris atrata wordt jaar na jaar mooier zonder ingreep. Echter mag je hem in het vroege voorjaar delen om nieuwe planten te krijgen. Bovendien beschermt een laagje bladmulch of compost in het voorjaar de wortels tegen uitdroging in de zomer. Mest is doorgaans niet nodig.
Social media:
Meer informatie over planten en onze tuin kun je vinden op onze Instagram, Facebook en Pinterest pagina’s.
Veelgestelde vragen over Dryopteris atrata
Is Dryopteris atrata winterhard?
Ja, deze varen is goed winterhard in Nederland en verdraagt vorst tot USDA-zone 5. Bovendien blijft het blad in milde winters grotendeels groen. Echter valt het in strenge winters om en moet je het in maart wegknippen voordat de nieuwe krullen verschijnen.
Is Dryopteris atrata hetzelfde als Dryopteris cycadina?
Ja, Dryopteris cycadina is een ander botanisch erkende naam voor dezelfde varen. Bovendien komen beide namen in de literatuur en handel voor. Daarom wordt deze plant onder beide aanduidingen aangeboden.
Hoe hoog wordt Dryopteris atrata?
De varen wordt 60 tot 90 cm hoog en even breed. Bovendien bereikt hij zijn definitieve grootte na drie tot vijf jaar. Daardoor is dit een handzame middenborder-varen die ruimte vraagt zonder de border te overheersen.
Wat maakt Dryopteris atrata bijzonder?
De opvallend zwart behaarde bladstelen zijn uniek binnen het geslacht Dryopteris. Bovendien lijken de jonge krullen in het voorjaar op zwarte rupsen die zich ontvouwen. Daardoor is dit een varen met dramatische sierwaarde in maart en april.
Verdraagt Dryopteris atrata diepe schaduw?
Ja, zelfs diepe schaduw verdraagt deze varen goed. Bovendien is dit een van de weinige planten die in moeilijke schaduwhoeken nog mooi blijft. Daarom is Dryopteris atrata een waardevolle keuze voor noordmuren of plekken onder dichte bomen.
Verdraagt Dryopteris atrata droogte?
Ja, zodra de plant goed gevestigd is. Bovendien is deze varen aanzienlijk droogtebestendiger dan veel andere schaduwvarens. Daarom is dit een goede keuze voor droge schaduwplekken onder bomen.
Wordt Dryopteris atrata gegeten door konijnen of reeën?
Nee. Bovendien laten konijnen en reeën varens in het algemeen met rust. Daardoor is Dryopteris atrata een betrouwbare keuze in tuinen met wildoverlast.
Hoeveel Dryopteris atrata per m²?
Voor een mooie groep plant je 3 tot 4 stuks per m². Bovendien houd je rekening met de uiteindelijke breedte van 60 tot 90 cm per plant. Daardoor heeft elk exemplaar voldoende ruimte om zijn vaasvormige pol volledig te ontwikkelen.
Wanneer en hoe snoei ik Dryopteris atrata?
Knip het oude blad in maart weg, vlak voor de nieuwe krullen verschijnen. Bovendien laat je het loof tot dan staan ter bescherming van de wortelhals. Daardoor profiteert de plant maximaal van de winterbescherming en ziet de tuin er in het vroege voorjaar meteen verzorgd uit.
Kan Dryopteris atrata in een pot?
Ja, dat werkt goed in een ruime pot van minimaal 35 cm diameter met goede drainage. Bovendien geef je in droge periodes regelmatig water, want potplanten drogen sneller uit. Daarnaast dek je de pot in strenge winters af om bevriezing van de wortelkluit te voorkomen.
