De Piet Oudolf stijl is een beplantingsfilosofie die in de afgelopen decennia het denken over moderne, natuurlijke tuinen wereldwijd heeft veranderd. Oudolf is een Nederlandse tuinontwerper met bekende projecten als de Lurie Garden in Chicago, de High Line in New York en zijn eigen voormalige tuin in Hummelo. De stijl wordt vaak omschreven als prairie-achtig of natuurlijk, maar dat dekt de lading niet helemaal.
Dit is geen samenwerking met Oudolf zelf en geen officiële beschrijving van zijn werk. Het is mijn eigen interpretatie als kweker en tuinontwerper, na jaren werken met deze beplantingsfilosofie. Het werk van Piet Oudolf heeft het denken over beplanting wereldwijd veranderd, en ook mijn eigen kijk op planten is er sterk door gevormd. Vanuit Frank Heijligers Studio werk ik dagelijks aan tuinontwerpen waarin deze principes terugkomen, en in de kwekerij van Plantwerk vertaalt zich dat naar de planten die we kweken en de samenstellingen van onze borderpakketten. De foto’s in dit verhaal zijn ter plaatse in Hummelo gemaakt, tijdens een bezoek in oktober 2022. Wat ik beschrijf is wat ik daar heb gezien en wat ik in mijn eigen werk toepas.
Meer dan de bloemkleur
De kern van de Piet Oudolf stijl is dat een plant uit veel meer bestaat dan de kleur van zijn bloem. Een plant heeft een hele jaarlijkse cyclus: blad, groei, knop, bloemvorm, bloemkleur, aftakeling en wintersilhouet. In de meeste tuinen wordt vrijwel uitsluitend op bloemkleur geselecteerd. In de Oudolf-stijl wordt op alle andere fases minstens zo bewust gekozen.
Het begint bij blad. Blad heeft vorm, structuur, kleur, glans of mat. Daarna komt groei, en die is voor elke soort anders. Vervolgens komt de bloem, en bij een bloem wordt eerst gekeken naar de bloemvorm. Pas daarna naar de bloemkleur. Na de bloei volgt de aftakeling: zaaddozen, bruine kelken, gele bladeren. Veel planten worden in deze fase pas echt interessant. Daarna komt het wintersilhouet, dat soms maandenlang het beeld bepaalt.
Dit alles in combinatie met andere planten met andere bladvormen, andere groeiwijzen, andere bloemvormen, andere kleuren en andere aftakelingsprocessen. Dat is wat het ingewikkeld maakt, en wat het mooi maakt.
De zes fases van een plant in de Piet Oudolf stijl
Wie een border opbouwt in de Oudolf-stijl, denkt na over alle zes fases van de plant door het jaar.
Blad. Vorm, kleur, structuur. Het blad is er het langst en bepaalt de toon van de border ook als er niets bloeit.
Groei. Opgaand, polvormend, spreidend. Elke plant heeft een eigen gedrag dat bepaalt hoe hij zich verhoudt tot zijn buren.
Knop. Een bloem-in-wording is op zichzelf al een vorm. In de Oudolf-stijl wordt ook deze fase meegenomen.
Bloemvorm. Schermen, pluimen, bollen, kaarsen, aren. De vorm telt zwaarder dan de kleur.
Bloemkleur. Belangrijk, maar slechts een korte fase in het leven van een plant.
Aftakeling en wintersilhouet. Vaak de langste fase. In de Oudolf-stijl wordt die bewust mee ontworpen, niet weggewerkt.
Daarom werken Oudolf-borders ook in oktober, december en februari nog. Een border die alleen op zomerbloei is ontworpen, valt vanaf augustus weg. In de Oudolf-stijl bouwt de border juist op naar zijn winterbeeld.
Bloemvorm boven bloemkleur
In de Oudolf-stijl wordt eerst gekeken naar bloemvorm, daarna naar bloemkleur. De vorm bepaalt het ritme van de border. Kleur kleurt dat ritme in.
Bloemvormen die je veel tegenkomt:
- Schermen zoals Eryngium, Selinum, Pimpinella
- Aren en kaarsen zoals Veronicastrum, Salvia, Lythrum
- Bollen en knopen zoals Allium, Phlomis, Sanguisorba
- Pluimen zoals Astilbe, Filipendula, Aruncus
- Filters zoals grassen en luchtige bloemen
Een border wint aan kracht als verschillende bloemvormen worden afgewisseld. Twee borders met dezelfde planten maar andere combinaties van bloemvormen leveren totaal verschillende sferen op.
Strooiplanten, wevers en groepen
In de Oudolf-stijl spelen drie soorten beplanting samen.
Groepen zijn vlakken van dezelfde soort, vaak vijf tot vijftien planten bij elkaar of licht verspreid. Ze geven gewicht en herkenbaarheid aan de border.
Wevers zijn planten die door andere planten heen groeien zonder ze te overheersen. Ze verbinden de groepen visueel. Voorbeelden zijn Verbena bonariensis, Stipa tenuissima en sommige Knautia-soorten.
Strooiplanten duiken op willekeurige plekken in de border op om in één oogopslag kleur te brengen tussen het groen. Ze zijn vooral nuttig in het voorjaar en het najaar, wanneer er weinig in bloei staat. Aquilegia, Geum en sommige Allium-soorten worden vaak als strooiplant ingezet.
Een goede border heeft altijd een mengeling van alle drie. Alleen groepen werkt blokkerig. Te veel wevers geeft onrust. Bij uitsluitend strooiplanten ontstaat willekeur.
Matrixbeplanting
Een belangrijk principe van de Oudolf-stijl is matrixbeplanting. Hierin staan twee of drie soorten centraal die over een groot oppervlak worden uitgeplant. Meestal zijn dat twee siergrassen: één vroeg bloeiend en één laat bloeiend. Daartussen worden groepen vaste planten geplaatst.
De matrix vormt het blijvende canvas. De grassen zijn het hele jaar zichtbaar en verbinden de border. De groepen vaste planten brengen de variatie in bloei en bloemvorm. Doordat de matrix overal hetzelfde is, ontstaat samenhang, ook als er veel verschillende vaste planten in zijn verwerkt.
Voor een Nederlandse tuin werken combinaties als Briza media (vroeg) met Sesleria autumnalis (laat), of Sporobolus heterolepis met Molinia caerulea ‘Moorhexe’.
De plantenkeuzes in de Oudolf-stijl
Het palet waarmee Oudolf werkt bestaat uit drie groepen: grassen, klassieke vaste planten en cultivars die door Oudolf zelf zijn geselecteerd of gekweekt.
Grassen die het canvas vormen
- Sporobolus heterolepis – kleinere tuinen, fijn, geurend in de herfst
- Sesleria autumnalis – vroeg, wintergroen, compact
- Diverse Molinia-soorten – luchtig, transparant
- Calamagrostis acutiflora ‘Karl Foerster’ – verticaal, steriel, betrouwbaar
- Panicum virgatum in cultivars als ‘Shenandoah’ en ‘Rehbraun’
Klassieke vaste planten in zijn werk
- Stachys monnieri ‘Hummelo’ – niet vernoemd naar Oudolf, maar naar de hommels die erop afkomen
- Amsonia-soorten
- Asclepias-soorten
- Echinacea pallida en de hybride ‘Hula Dancer’ – langlevend en betrouwbaar
- Baptisia-soorten
- Eupatorium-soorten
- Geum-soorten
- Sedum ‘Sunkissed’ en Lythrum ‘Joy’
- Sanguisorba officinalis ‘Tanna’ en andere Sanguisorba’s
- Scutellaria, Selinum, Thalictrum, Succisa
- Veronicastrum virginicum ‘Fascination’
Cultivars die door Oudolf zijn geselecteerd
In de loop van enkele decennia heeft Oudolf zelf cultivars geselecteerd die internationaal zijn gepatenteerd. Een paar daarvan zijn in ons assortiment beschikbaar:
- Echinacea purpurea ‘Fatal Attraction’ (2008)
- Echinacea purpurea ‘Virgin’ (2008)
- Echinacea purpurea ‘Vintage Wine’ (2003)
Andere bekende selecties van Oudolf zijn Actaea ‘Queen of Sheba’ (2011), Veronicastrum virginicum ‘Challenger’ (2016), Salvia ‘Rhapsody in Blue’ (2004), Salvia ‘Pink Delight’ (2004), Salvia ‘Endless Love’ (2011), Eupatorium ‘Snowball’ (2012) en Geum ‘Flames of Passion’ (2003).
Hoe je dit thuis toepast
Een tuin van duizend vierkante meter heb je niet nodig om met de Piet Oudolf stijl te werken. De principes zijn op elk formaat bruikbaar, mits je de essentie volgt.
Drie praktische uitgangspunten:
- Begin met blad en bloemvorm, niet met bloemkleur. Selecteer eerst op vorm, structuur en jaarrond gedrag.
- Werk met een matrix van één of twee grassen. Ook in een kleine border van 4 vierkante meter werkt dat. Sesleria autumnalis is daarvoor geschikt.
- Plan voor het hele jaar. Wat staat er in december? In maart? In augustus? Een goede border heeft minstens drie verschillende beelden.
Een borderpakket is een goede manier om met deze filosofie te beginnen. De plantenselecties zijn opgebouwd vanuit dezelfde principes: bloemvormen die elkaar afwisselen, grassen als drager, vaste planten in groepen, lange seizoenswerking.
Bekijk hier al onze borderpakketten
Veelgestelde vragen over de Piet Oudolf stijl
De Piet Oudolf stijl is een natuurlijke beplantingsfilosofie die uitgaat van bloemvorm, structuur en seizoenswerking, in plaats van puur op bloemkleur te selecteren.
Nee. De principes werken op elke schaal, ook in een border van 4 vierkante meter. Wel werkt de stijl het sterkst als je minimaal één goede gras-soort als basis kunt gebruiken en groepen van minstens drie tot vijf vaste planten.
Matrixbeplanting bestaat uit één of twee siergrassen die over een groot deel van de border worden uitgeplant als blijvend canvas. Daartussen worden groepen vaste planten geplaatst voor variatie in bloei en bloemvorm. De matrix zorgt voor samenhang door het hele jaar.
Klassieke keuzes zijn Sporobolus heterolepis, Sesleria autumnalis, diverse Molinia-soorten, Calamagrostis acutiflora ‘Karl Foerster’ en Panicum virgatum-cultivars. Voor een Nederlandse tuin werkt de combinatie van een vroege gras (Sesleria) en een late gras (Calamagrostis of Molinia) goed.
Ja. In de Oudolf-stijl blijft alle aftakeling de winter door staan. Pas in januari of februari, voor de nieuwe groei begint, wordt alles teruggeknipt.
Ja, maar met een ander palet. In de schaduw werk je met bladplanten zoals Hosta, Astilbe en Brunnera, in combinatie met grassen als Carex en Hakonechloa. De principes (vorm voor kleur, herhaling, jaarrond gedrag) blijven hetzelfde.
Foto’s: Frank Heijligers, gemaakt tijdens bezoeken aan Hummelo.